Wat is spoken word?
Als je spoken word letterlijk naar het Nederlands vertaalt, dan krijg je: gesproken woord. En eigenlijk vat dat op een heel simpele manier samen wat het is. Spoken word is een vorm van poëzie, waarbij de gedichten op een ritmische manier worden voorgelezen.
Hoewel de term het heel hip en nieuw doet klinken, is het idee van spoken word natuurlijk al eeuwen oud. In de tijd van de Oude Grieken werden er al teksten en gedichten voorgedragen aan het volk. Hoe beter de woorden op elkaar rijmden, hoe meer wat er gezegd werd bleef hangen. Dit was een manier om ervoor te zorgen dat wat je vertelde, ook echt werd onthouden door de mensen aan wie je het zei.
In deze tutorial gaan we dus aan de slag met spoken word, in het eerste deel van het leerpad bekijken we enkele voorbeelden en krijg je de kans om te oefenen met een al bestaand gedicht. In het tweede leerpad ga je zelf aan de slag en schrijf je een eigen gedicht in de stijl van spoken word.
Omdat spoken word een vorm van voordragen is, lijkt het me beter om aan de hand van video's te tonen wat deze vorm van gedichten juist inhoud. Dat komt beter over dan wanneer je gewoon naar geschreven tekst zit te kijken!
Daarom heb ik hieronder enkele goeie voorbeelden van spoken word verzameld voor jullie, ze staan in twee verschillende categorieën: Nederlandse spoken word artiesten en LHBTI'ers die aan spoken word doen. De tweede categorie zijn gedichten in het Engels, de tekst vind je altijd terug via de beschrijving.
Veel plezier ermee!
Voorbeelden Nederlandse spoken word
Voor NPO 3 gingen een aantal Nederlandstalige spoken word kunstenaars aan de slag met een thema dat voor hen belangrijk was of dat een verhaal opriep. In de filmpjes hieronder vind je twee voorbeelden.
SpaceAgePoetry - Ruimteschipper 2.0:
SpaceAgePoetry (echte naam Justin Samgar) won in 2009 een poetry slam (een soort gedichtenwedstrijd) in Utrecht.
Dit leidde tot heel wat samenwerkingen met andere artiesten, voor BNN was hij een tijdlang de huisdichter.
Daarnaast wordt hij vaak gevraagd door festivals om op te treden als spoken word artiest, hier laat hij zich begeleiden door andere muzikanten zoals Cello Octet Amsterdam. Sinds 2017 treedt hij nog uitsluitend op onder zijn artiestennaam SpaceAgePoetry en laat hij zijn spoken word begeleiden door soft-techno muziek.
De tekst van Ruimteschipper 2.0. lijkt misschien een beetje raar, maar hij gebruikt zijn woorden en intonatie om een hele wereld te beschrijven. Daarnaast heeft hij het over de liefde, die hij beschrijft aan de hand van het heelal en alles wat je daar vindt.
Strijders - Mariana Hirschfeld:
Mariana Hirschfeld werd geboren in Colombia, ze is al meer dan vijf jaar bezig als spoken word artieste. Ze heeft een echte passie voor schrijven en schrijft vaak gedichten over waargebeurde dingen.
Mariana heeft het in dit gedicht over migratie, oorlog en vrede. In haar tekst wordt duidelijk dat ze nog altijd hoop heeft voor een vredige samenleving.
Spoken word met queer als thema
Waarschuwing - Dit gedicht beschrijft thema's van homofobie die wordt geuit in fysiek en verbaal geweld, ook de nog steeds bestaande non-acceptatie van LGBTQ+'ers in de maatschappij wordt aangehaald. Als deze onderwerpen voor jou erg gevoelig liggen, is het beter om dit filmpje niet te bekijken.
In dit filmpje vertelt de Schotse schrijver Sean Lìonadh over hoe homofobie in publieke plaatsen nog altijd erg vaak voorkomt en dit de manier waarop hij intimiteit toont aan zijn partner beïnvloed. De volledige tekst van zijn gedicht vind je hier.
Waarschuwing - Dit gedicht beschrijft thema's van transitie en mentale problemen en suïcidale gedachten. Als deze onderwerpen voor jou erg gevoelig liggen, is het beter om dit filmpje niet te bekijken.
Ethan Smith schreef een spoken word over zijn FTM-transitie en welk effect dit op hem heeft gehad. In dit gedicht leest hij een brief voor aan het meisje dat hij was. De volledige tekst van zijn gedicht vind je hier.
Waarschuwing - Dit gedicht beschrijft op een expliciete manier de schietpartij in de nachtclub Pulse in Orlando. Naast homofoob geweld wordt ook angst om jezelf te zijn en uitgestoten te worden door je familie besproken. Als dit thema's zijn die voor jou erg gevoelig liggen, is het beter om dit filmpje niet te bekijken.
In dit gedicht schreef Andrea Gibson over de schietpartij in de nachtclub Pulse in Orlando, waar heel wat LGBTQ+'ers slachtoffer werden van homofoob geweld. Andrea vertelt hoe de dagen na de schietpartij verliepen en hoe het nog altijd moeilijk is om aanvaard te worden voor wie je bent als LGBTQ+'er. De volledige tekst vind je hier.
Tutorial: deel 1
De tutorial van dit leerpad eindigt niet met een spoken word gedicht, daar werken we pas echt naartoe in het tweede leerpad over spoken word.
Dit leerpad dient eerder om zelf op zoek te gaan naar spoken word artiesten die jou aanspreken en eruit te halen wat jij er nu net zo inspirerend aan vindt. Dit leerpad sluiten we uiteindelijk af met een brainstorm over het onderwerp waar jij graag je spoken word gedicht over zou willen schrijven.
Veel plezier ermee!
Stap 1: Op onderzoek
Ga op onderzoek! In deze stap is het vooral de bedoeling dat je meer spoken word artiesten leert kennen.
Gelukkig zijn YouTube en Google hierbij een goede hulp.
Ga even naar YouTube en type spoken word in, een andere zoekterm die je heel mooie dingen oplevert is slam poetry. Slam poetry of poetry slam, zijn wedstrijden waarbij dichters op een podium kruipen om hun gedichten voor te dragen en door een jury beoordeeld te worden. Spoken word met een competitie-element dus!
Enkele spoken word artiesten die ik zeker de moeite waard vind:
Stap 2: Wat wil jij ook?
Als je een video hebt gevonden die je echt aanspreekt, neem er dan een pen en papier bij. Noteer wat jij er zo goed aan vindt!
Zijn het de woorden, het onderwerp, de manier waarop er met taal wordt gespeeld? Schrijf dit allemaal op. Wat zou jij zeker graag in je spoken word willen hebben? Noteer het!
Stap 3: Brainstorm
En dan is het nu tijd om een onderwerp van je spoken word vast te leggen!
Dat gaan we doen aan de hand van een brainstorm, als je dit hebt gedaan kan je in het volgende leerpad aan de slag met het schrijven van je eigen spoken word.
Gebruik een timer:
- Zet een timer van twee minuten, schrijf alles op waar je een gedicht over zou willen schrijven.
- Elk idee is goed, limiteer niet wat je opschrijft, noteer alles wat in je opkomt.
- Noteer woorden, zinnen, gedachten en gevoelens.
- Omcirkel alles dat je het meeste aanspreekt: wat springt er echt uit?
- Waarmee zou je echt aan de slag willen gaan?
- Noteer de extra dingen die bij je opkomen door de cirkels ook op de pagina.
- Welke woorden springen eruit?
- Noteer de synoniemen, antoniemen die bij dit woord horen.
- Waar doen de woorden je aan denken?
- Noteer de synoniemen of andere woorden op de achterkant van de brainstorm.
- Welke emoties vind je terug in je brainstorm?
- Met welke emoties wil je verder in je gedicht?
- Welke emoties zou je nog willen toevoegen?
- Hoe zou je de emoties die je hebt opgeschreven beschrijven?
- Met welke andere woorden kan je de emoties beschrijven?
- Denk eens aan andere manieren om emoties te beschrijven:
kleuren, situaties, ...
Idee vastzetten:
- Bepaal het idee waarover je wil schrijven
- Wat is het onderwerp dat uit je brainstorm naar voren komt?
- Daar ga je in het volgende leerpad een gedicht mee schrijven!
Veel succes!
Bronvermelding
CNN. (2011, 30 april). Spoken word: The roots of poetry [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watchv=G9qaVXE30FU
NPO 3. (2017, 27 oktober). 5 dingen die je moet weten over Spoken Word. NPO 3FM. https://www.npo3fm.nl/nieuws/human/379262-5-dingen-die-je-moet-weten-over-spoken-word
Monna, J. (2019, 27 oktober). Spoken word, dat is bam, in your face. Trouw. https://www.trouw.nl/cs-b7558b7d
Widmer, L. (2014, 24 oktober). Poetry Technique: Brainstorming. Poet Under Construction. https://lwidmer.wordpress.com/2014/10/27/poetry-technique-brainstorming/